3 mei: de dag van de Poolse grondwet

Op 3 mei wordt in Polen de dag van de grondwet gevierd. Wat is hier zo speciaal aan, zou je kunnen denken. Ieder land heeft toch een grondwet?

Veel. De Poolse grondwet die op 3 mei 1791 werd aangenomen in Polen was de eerste nieuwe geschreven grondwet in Europa, en de tweede ter wereld (na de Amerikaanse grondwet uit 1787).

De Poolse grondwet vermelde de rechtstaat als basis, de driedeling der machten, een tweekamerstelsel en de macht bij de natie. Het voerde een constitutionele monarchie in waarbij de macht verdeeld werd onder de koning, de twee kamers en het rechtsapparaat. Veel van de elementen hier vermeld vinden we ook in de Belgische grondwet uit 1831 terug.

De Poolse grondwet zou enkele jaren later als excuus gebruikt worden door Rusland, Pruisen en Oostenrijk om het land onder zich op te delen. Gedurende 123 jaar occupatie zou deze kort bestaande grondwet een grote morele steun zijn aan de Polen. Naast de historische context is vooral de symbolische waarde erg belangrijk. Het gaf de Polen kracht om te blijven geloven en vechten in een onafhankelijk Polen met democratische waarden.

Na WO I, toen Polen haar onafhankelijkheid herwon werd 3 mei als een officiële feestdag erkend. Na WO II vond op 3 mei 1946 een spontane manifestatie in heel het land plaats. Deze 3-mei viering had een anti-communistisch karakter en toonde aan dat de bevolking een vrij Polen verkoos. Het communistisch regime onderdrukte deze bloedig en verbood de 3-mei vieringen. Ze probeerde deze te vervangen door 1 mei. De 1-mei vieringen werden tijdens het communistisch bewind verplicht bijgewoond en hebben hierdoor altijd een autoritair karakter gehad voor de Polen. Er was niets volks aan 1 mei en niets om te vieren. Met het invoeren van de militaire dictatuur in 1981 kwam de Poolse bevolking terug op straat. Gedurende de jaren ’80 kwamen de mensen terug spontaan te manifesteren en kreeg de 3 mei viering opnieuw een anti-communistisch karakter, Sinds 1990 is het wederom een officiële feestdag in Polen.

3 mei werd dus altijd in verband gebracht met het opkomen tegen de onderdrukking vanAi??regeringshalve uit en de hunkering naar een vrij en democratisch Polen. En zeker vandaag ziet men dit terugkomen. De nieuwe Poolse regering houdt zich niet aan de driedeling der machten en aan de democratische spelregels. Op 3 mei 2016 hebben de mensen van KOD (het Comité ter Verdediging van de Democratie) de Poolse grondwet op straat voorgelezen. Een tijdje terug had de partij Razem (=samen) afzonderlijke artikels uit de grondwet geprojecteerd op het parlement. De grondwet is geen vodje papier en een regering die deze niet respecteert speelt een gevaarlijk spel met de democratische waarden.

3 mei is de dag van grondwet maar ook een soort vijfde macht waardoor de Poolse bevolking altijd waakzaam en bewust blijft van haar hard verworven rechten. Rechten die wij zo vanzelfsprekend vinden, maar die van de ene dag op de andere afgenomen kunnen worden.

Bronnen: AlleHistoria, Gazeta Wyborcza, Wikipedia

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *